जल प्रदूषण(Water Pollution Information in Marathi) :- जल प्रदूषणावरील या लेखात तुम्हाला पाण्याचे महत्त्व, जल प्रदूषणाची व्याख्या, त्याची कारणे, परिणाम आणि ते टाळण्यासाठी उपाय याविषयी सांगितले गेले आहे.

Water Pollution Information in Marathi
Water Pollution Information in Marathi


जल प्रदूषण Water Pollution In Marathi

    आजच्या काळातील सर्वात गंभीर समस्या जल प्रदूषण आहे. यामुळे अनेक प्रकारचे रोग आणि मृत्यू देखील जगभरात होत आहेत.

    आकडेवारीनुसार, दररोज सुमारे 14,000 लोक मरत आहेत. ज्यात 580 भारतीय आहेत. आज आपण जल प्रदूषणाबद्दल बोलणार आहोत आणि ते कसे टाळायचे ते जाणून घेऊया, मग सुरुवात करूया -


    आपल्या जीवनात पाण्याचे महत्त्व काय आहे? Importance of water in our Life

    आपल्या सर्वांना माहित आहे की आपल्या जीवनात पाण्याचे खूप महत्त्व आहे. कारण पाण्याशिवाय जीवनाची कल्पना करणे कदाचित अशक्य आहे. आपल्या सर्वांना माहित आहे की पृथ्वीचा सुमारे 3 चतुर्थांश भाग पाण्याने वेढलेला आहे. यातील सुमारे 97 टक्के पाणी महासागरांमध्ये आढळते.

    या उर्वरित 3 टक्केवारीत, 2 टक्के हिमनद्या आणि बर्फाच्या स्वरूपात आढळतात.  आपल्याला पिण्यासाठी फक्त 1% पाणी शिल्लक आहे. पाण्याचे मुख्य स्त्रोत म्हणजे तलाव, नद्या, समुद्र, कालवे इ.


    जल प्रदूषण म्हणजे काय? What is Water Pollution ?

    जल प्रदूषणाची (jal pradushan) समस्या म्हणजे पाण्याचे प्रदूषण, म्हणजेच पाण्याच्या प्रदूषणामुळे नद्या, कालवे, समुद्र त्यांच्या गंतव्यस्थानापर्यंत सतत वाहतात. त्यांच्या सततच्या प्रवाहामुळे त्यांचे पाणी शुद्ध राहते.

    कोणत्याही प्रकारची घाण आली तरी ती सतत वाहून गेल्याने स्वच्छ होते आणि पाणी वापरण्यायोग्य राहते.

    जल प्रदूषण म्हणजे जेव्हा या सर्व पाण्यामध्ये विषारी पदार्थ असतात तेव्हा हे पाणी अशुद्ध होते. सर्व अशुद्ध पदार्थ पाण्यात विरघळतात आणि पाणी प्रदूषित करतात, ज्यामुळे ते जल प्रदूषण करते आणि ही प्रक्रिया जल प्रदूषण परिभाषित करते.

    सूक्ष्मजीव, रसायने, औद्योगिक, घरगुती किंवा व्यावसायिक संस्थांद्वारे उत्पादित दूषित पाणी इत्यादी हानिकारक पदार्थांमुळे पाणी प्रदूषित होते. याला जल प्रदूषण म्हणतात. या सर्व हानिकारक पदार्थांच्या संयोगामुळे त्याचा पाण्याच्या भौतिक, रासायनिक आणि जैविक गुणधर्मांवर परिणाम होतो.

    जे पाण्याच्या गुणवत्तेवर परिणाम करते आणि या हानिकारक दुष्परिणामांमुळे हे पाणी घरगुती, व्यावसायिक, औद्योगिक, कृषी किंवा इतर कोणत्याही सामान्य वापरासाठी अयोग्य बनते. यालाच जल प्रदूषण म्हणतात.


    जल प्रदूषणाची कारणे कोणती? Reasons of Water Pollution

    शेवटी, कोणती कारणे आहेत, ज्यामुळे जल प्रदूषणाची समस्या उद्भवते? जल प्रदूषणाचे मुख्य कारण काय आहे? असे अनेक प्रश्न लोकांच्या मनात फिरतात.

    पाण्याचे प्रदूषण थेट पाण्याच्या अतिवापराशी संबंधित आहे. शहरांमध्ये पुरेशा प्रमाणात पाण्याचा वापर केला जातो आणि घरे, कारखाने इत्यादी ठिकाणांमधून बाहेर पडणारा कचरा आणि अशुद्ध पाण्याची गटारे आणि नाल्यांद्वारे पाण्यात सोडले जाते.

    कारण या टाकाऊ पाण्यात अनेक विषारी रसायने आणि सेंद्रिय पदार्थ असतात. त्यामुळे जलस्त्रोतांचे स्वच्छ पाणीही प्रदूषित होते. त्यामुळे जलप्रदूषणाची समस्या निर्माण होते. जल प्रदूषणाचे मुख्य स्त्रोत मानवी आणि नैसर्गिक कारणे आहेत.


    १. नैसर्गिक कारणे Natural Reasons

    स्वाभाविकच, पाण्यात मातीची धूप, पानांचे मिश्रण आणि वनस्पतींचे बुरशी आणि विष्ठा आणि जनावरांचे मूत्र इत्यादीमुळे पाणी प्रदूषण होते. गोळा केलेल्या पाण्यात खनिजांचे प्रमाण जास्त असल्याने अनैसर्गिक शिसे, कॅडमियम आणि पारा वगैरे (ज्यांना विषारी पदार्थ म्हणतात) त्यात मिसळतात.

    विषारी पदार्थांव्यतिरिक्त, निकेल, बेरियम, बेरिलियम, कोबाल्ट, टिन, व्हॅनेडियम इत्यादी देखील पाण्यात नैसर्गिकरित्या कमी प्रमाणात आढळतात. जास्त अनुकूल एकाग्रतेमुळे ते हानिकारक बनतात.


    २. मानवी कारण मानवी कारण House hold wastage

    घरगुती कचऱ्यामुळे होणारी नासाडी

    विविध दैनंदिन घरगुती कामांमध्ये आणि स्वयंपाक, आंघोळ, कपडे धुणे आणि इतर साफसफाईच्या कामांमध्ये विविध पदार्थ वापरले जातात, जे घरगुती नाल्यांमध्ये कचरा म्हणून टाकले जातात जे अखेरीस पाण्यात पडतात.

    अशी कुजलेली फळे, भाज्या, स्वयंपाकघरातील चुलीची राख, विविध प्रकारचे कचरा इत्यादी कचऱ्याचे पदार्थ प्रदूषित करत आहेत, जे पाण्याच्या स्त्रोतांमध्ये मिसळतात आणि जल प्रदूषण करतात. सध्या ते दिवसेंदिवस वाढत आहे आणि ते जल प्रदूषणाचे कायमचे कारण बनले आहे.

    औद्योगिक प्रवाह Industrial Flow

    बर्‍याच उद्योगांमध्ये, उत्पादनानंतर बरीच कचरा सामग्री सोडली जाते त्याला औद्योगिक कचरा साहित्य म्हणतात. ज्यात अनेक प्रकारचे ऍसिड, क्षार, तेल, चरबी इत्यादी विषारी रासायनिक पदार्थ असतात. हे सर्व पाण्यात मिसळते आणि पाण्याला विषारी बनवते.

    शेतीतील टाकाऊ पाणी Agricultural Waste Water

    सध्या पिकांमधून अधिक उत्पादन मिळवण्यासाठी अनेक प्रकारची रासायनिक खते भारतीय शेतकरी वापरत आहेत. यासह, कीटकनाशकांचा वापर देखील वेगाने केला जातो. पावसाळ्यात वेगवान पावसामुळे, हे खत पाण्यात मिसळते, ज्यामुळे ते पिण्यायोग्य पाणी अशुद्ध होते.


    जल प्रदूषणाचे परिणाम काय आहेत? Effects of Water Pollution

    जल प्रदूषणाचे परिणाम जलचर आणि मानवी जीवन दोन्हीवर दिसून येतात. औद्योगिक क्षेत्रातील कचरा उत्पादनांमध्ये अनेक प्रकारचे विषारी पदार्थ मिसळल्यामुळे ते जलचरांना नष्ट करते. अशा प्रकारे, ते अनेक वनस्पती आणि प्राणी नष्ट करते.

    यासह, त्याचा परिणाम राष्ट्राच्या आरोग्यावर देखील दिसून आला आहे. हा एक गंभीर धोका आहे. आकडेवारीनुसार, सुमारे 2/3 आजारांचे कारण प्रदूषित पाणी आहे.

    पिण्याच्या पाण्याबरोबरच बॅक्टेरिया, व्हायरस, प्रोटोझोआ मानवी शरीरात पोहोचतात आणि कॉलरा, टायफॉइड, कावीळ, यकृत अप्सिस, जियार्डिया, लेप्टोस्पायरोसिस यासारख्या गंभीर आजारांना कारणीभूत ठरतात आणि ते पाण्याने किरणोत्सर्गी असते. मानवी शरीरात देखील प्रवेश करतात आणि यकृत, मूत्रपिंड आणि मानवी मेंदूवर विपरीत परिणाम करतात.

    जल प्रदूषणाचे दुष्परिणाम समुद्री जीवांवर देखील दिसतात, ज्यामुळे देशाच्या अनेक भागांमध्ये मोठ्या प्रमाणात माशांचा मृत्यू ही एक सामान्य गोष्ट बनली आहे.


    जल प्रदूषण थांबवण्याचे उपाय How to Stop Water Pollution?

    आता आपल्याला माहित आहे की जल प्रदूषण कसे होते? आता आपण जल  प्रदूषण रोखण्यासाठी काही उपायांबद्दल बोलू, कसे

    जलप्रदूषण रोखता येईल का? हे थांबवण्यासाठी आपल्याला स्वतःहून प्रयत्न करावे लागतील. जोपर्यंत आपण स्वतः त्याची जबाबदारी घेत नाही तोपर्यंत आपण चांगल्या उद्याची आशा करू शकत नाही. जल प्रदूषण रोखण्याचे काही मार्ग आहेत ज्यांचा अवलंब करून आपण ते थांबवू शकतो, जे खालीलप्रमाणे आहेत -


    1. जल प्रदूषण रोखण्यासाठी, आपल्याला घरांमधून बाहेर पडणारे टाकाऊ पदार्थ पाण्यात जाण्यापासून रोखले पाहिजेत. यासाठी, पिण्याच्या पाण्याच्या स्रोतांभोवती भिंती बनवून (उदा. - तलाव, नदी इ.) विविध प्रकारच्या घाणीचा प्रवेश रोखता येतो. तसेच, जलाशयांच्या आसपास कचरा टाकणे, आंघोळ करणे, कपडे धुणे इत्यादींवर बंदी असावी.
    2. पिण्याच्या पाण्याचे नियमित परीक्षण करणे.
    3. जे लोक नद्या आणि तलावांमध्ये प्राण्यांना आंघोळ घालण्याचे काम करतात त्यांना हे काम करण्यापासून रोखले पाहिजे.
    4. उद्योगांमधून बाहेर येणारी घाण थांबवण्यासाठीही काम केले पाहिजे. त्याच वेळी, त्यांना त्यांच्या सांडपाण्यावर प्रक्रिया न करता जलाशयात सोडण्यापासून रोखले पाहिजे.
    5. शेतीच्या कामात जास्त खते आणि कीटकनाशकांचा वापरही मर्यादित ठेवावा लागेल.
    6. जलशुद्धीकरण करणे.
    7. ज्यात पाण्यात उपस्थित अनावश्यक जलीय वनस्पती आणि तळाशी जमा होणारा गाळ काढून पाणी स्वच्छ ठेवण्याचा प्रयत्न केला पाहिजे.
    8. कीटकनाशके व कीडनाशके यांचा वापर मर्यादित करणे अथवा टाळणे.
    9. कृत्रिम खतांचा वापर कमी करून सेंद्रिय खतांचा वापर वाढविणे.
    10. यासोबतच लोकांना सतत पाणी प्रदूषित न करण्याचे प्रशिक्षण दिले पाहिजे. जेणेकरून सामान्य माणूस आपली जबाबदारी समजू शकेल आणि त्याला प्रदूषित होण्यापासून वाचवण्यात खूप मदत करेल.


    मित्रांनो, वरील Water Pollution Information in Marathi सर्व माहिती आपल्या जीवनात लागू करून आपण जल प्रदूषणामुळे होणारी समस्या देखील थांबवू शकतो. जल प्रदूषण थांबवण्यासाठी तुम्ही कशी मदत कराल.

    Post a Comment

    थोडे नवीन जरा जुने